W zbożach ozimych pierwsze objawy chorób mogą występować już jesienią, dotyczy to zwłaszcza plantacji wysiewanych w optymalnym terminie agrotechnicznym. Natomiast zgorzel siewek może porażać rośliny niezależnie od terminu siewu, ale w przeciwieństwie do innych chorób jesiennych nie zwalcza się go zabiegami grzybobójczymi. Strategia budowania zdrowotności roślin powinna rozpocząć się jeszcze przed siewem wyborem odmiany o bardzo dobrych cechach użytkowych i być kontynuowana jesienią. Zdrowy łan to lepsza zimotrwałość i większy potencjał do wzrostu wiosną.
Spis treści
Dlaczego choroby zbóż jesienią są tak groźne?
Zboża ozime stanowią znaczący udział w strukturze zasiewów. Sprzyja to nagromadzeniu patogenów w glebie, w tym także na nierozłożonych resztkach pożniwnych. Wynika z tego jednoznacznie, że zagrożenie ze strony najważniejszych gospodarczo chorób jest duże od początku założenia plantacji. Dlatego niezbędne jest zaprawianie materiału siewnego zbóż oraz wskazana jest jesienna ochrona fungicydowa lub działanie indukujące naturalną odporność systemiczną (IRS).
Przebieg pogody jesienią w ostatnich latach również sprzyja rozwojowi chorób powodowanych przez grzyby. Dodatkowo warto wspomnieć, że zagrożeniem dla zbóż ozimych nie są tylko choroby grzybowe, ale także te powodowane przez wirusy. Te ostatnie największe straty powodują w pszenicy ozimej i jęczmieniu ozimym.
Jakie choroby grzybowe zagrażają zbożom jesienią?
Zdecydowanie najbardziej na występowanie chorób narażone są plantacje jęczmienia ozimego, a w dalszej kolejności pszenicy ozimej. Na roślinach można zaobserwować takie jednostki chorobowe jak:
- septorioza paskowana liści
- rdza brunatna
- mączniak prawdziwy zbóż i traw
- brunatna plamistość liści (DTR)
- rynchosporioza
- plamistość siatkowa
Wymienione choroby mogą występować w różnym nasileniu. Jesienne porażenie jest źródłem infekcji wtórnych na plantacji wiosną, a nawet w okresie zimowym w przypadku tzw. pełzającej wegetacji. Dodatkowo już jesienią dochodzi do pierwszych infekcji chorobami zaliczanymi do grupy chorób podstawy źdźbła — chorobami podsuszkowymi.
Co zastosować jesienią w zbożach?
Wysoka zdrowotność zbóż ozimych jest zagrożona w okresie jesiennym i zimowym. Dlatego na plantacjach warto rozpocząć działanie fitosanitarne już jesienią. Podstawową rekomendacją jest Arcton WG, który dedykowany jest dla zbóż. Po aplikacji preparatu w roślinach indukowana jest naturalna odporność roślin (ISR), dzięki czemu zwiększa się ich odporność na stres abiotyczny i biotyczny (choroby). Kolejną korzyścią ze stosowania Arcton WG jest korzystny wpływ na wigor i kondycję roślin. Praktycy stosujący Arcton WG wskazują, że rośliny mają wyższą zimotrwałość oraz „lepiej wyglądają po zimie”.
Fungicydy jesienią – możliwości i ograniczenia
Środki ochrony roślin należy stosować zgodnie z etykietą instrukcją stosowania. Zdecydowanie większość fungicydów, jak nie wszystkie nie są zarejestrowane do jesiennego zwalczania chorób w zbożach ozimych. Jest to największe ograniczenie — zgodnie z obowiązującymi przepisami nie można ich wykorzystać do ochrony zbóż przed chorobami.
Wybór substancji czynnej musi uwzględniać temperaturę w momencie zabiegu i po nim. Zastosowanie środka grzybobójczego w temperaturze poniżej zakresu działania danej substancji czynnej będzie nieskuteczne, a dodatkowo może wywołać w roślinie tzw. fitotoksyczność. Kompleksową bazę preparatów, pozwalającą na precyzyjne wytypowanie środka o odpowiednich zapisach rejestracyjnych i wymogach temperaturowych, znajdziesz pod adresem: https://osadkowski.pl/srodki-ochrony-roslin/fungicydy–c-001107.
- Triazole (tebukonazol, protiokonazol, metkonazol) – silne działanie interwencyjne wobec większości chorób liści i podstawy źdźbła; minimum temperaturowe 10–12°C; duże wahania dobowe mogą wywoływać przemijającą fitotoksyczność.
- Fenpropidyna (morfolin) – skuteczna już od 5°C, lecz jej spektrum ograniczone jest głównie do mączniaka prawdziwego zbóż i traw.
Choroby wirusowe przenoszone przez mszyce i skoczki
Żółta karłowatość jęczmienia (BYDV) przenoszona jest przez mszyce zbożowe nalatujące z traw, samosiewów i kukurydzy. Objawy – przebarwienia liści – widoczne dopiero wiosną, gdy straty są nieodwracalne. Karłowatość pszenicy (WDV) przenosi skoczek zgłobik prążkowany. Ochrona wymaga monitorowania od wschodów i eliminacji wektorów – TopGun 050 CS skutecznie zwalcza mszyce w pszenicy ozimej.
Plantacje zbóż ozimych, a zwłaszcza pszenicy i jęczmienia wymagają bardzo często zabiegów budujących zdrowotność roślin, czyli zmniejszenia uszkodzeń powodowanych przez grzyby patogeniczne. Ponadto niezbędne jest zwalczanie szkodników — wektorów wirusów. Chorób wirusowych nie można zwalczać przy pomocy środków grzybobójczych.
Skuteczna budowa odporności zbóż ozimych przed zimą
Zboża ozime, zwłaszcza jęczmień i pszenica, są narażone na wczesne infekcje grzybowe oraz wirusowe, które znacząco obniżają ich zimotrwałość i wiosenny potencjał plonotwórczy. Z uwagi na ograniczenia temperaturowe oraz rejestracyjne tradycyjnych fungicydów, optymalnym rozwiązaniem jesienią jest stosowanie preparatów takich jak Arcton WG, które skutecznie pobudzają naturalną odporność systemiczną (ISR) łanu. Ponadto nieodzownym elementem dbania o kondycję upraw jest regularne monitorowanie i zwalczanie insektycydami owadów będących wektorami groźnych wirusów, ponieważ tych patogenów nie da się zatrzymać żadnymi środkami grzybobójczymi.