Budynek Starostwa Powiatowego we Wrześni znajduje się na południowy wschód od Rynku, co sprawia, że jest nieco oddalony od serca miasta. Ta lokalizacja, mimo pewnej odległości od centrum, nadaje mu charakterystyczny urok i sprzyja ciszy otoczenia, co jest istotne dla urzędowych funkcji, które pełni.
Warto zauważyć, że w przeszłości, w okresie zaborów, instytucja ta była znana jako landratura. W okolicy znajduje się także willa starosty, którą dawniej określano mianem willi landrata. To historyczne odniesienie podkreśla znaczenie obu obiektów w dziejach regionu oraz ich związek z administracją lokalną.
Opis
Budynek główny
Gmach Starostwa powiatowego we Wrześni znajduje się w strategicznym punkcie, u zbiegu ulic Chopina oraz 3 Maja. Od jezdni i chodnika oddziela go wąski pasek trawnika, który wprowadza zieleń do przestrzeni miejskiej. W przeszłości teren otaczający ten obiekt był ogrodzony metalowym parkanem, osadzonym na murowanych słupkach, co nadawało mu dostojny charakter.
Wszystkie segmenty budynku od strony ulicy 3 Maja oraz ulicy Chopina mają prostokątny kształt. Urok architektury budynku podkreślają ryzality boczne oraz ryzalit narożny. Oba dwukondygnacyjne skrzydła kryją niskie dachy dwuspadowe, a nad ryzalitami bocznymi umiejscowione są dachy namiotowe, które kończą się ściętymi wierzchołkami, natomiast nad ryzalitem narożnym wznosi się dach mansardowy.
Od strony ulicy 3 Maja dawniej widniała kolumna w stylu loggii, wieńczona trójkątnym tympanonem, co było istotnym elementem architektonicznym. Dzięki starym fotografiom można dostrzec bogactwo form i detali, które charakteryzowały pierwotny wygląd elewacji. Niestety, obecnie wiele z tych detali zostało uproszczonych i zniekształconych. Podział na kondygnacje, partia cokołu oraz zwieńczenia akcentowane są profilowanymi gzymsami.
Elewacje gmachu do wysokości pierwszego piętra zdobione są boniowaniem, a wyżej – prostymi pilastrami (w przypadku ryzalitów pilastry są podwójne). Okna oraz drzwi mają prostokątny kształt, z wyjątkiem dwóch półkolistych okien znajdujących się w ryzalitach. Okna na parterze otaczają profilowane opaski, natomiast te na piętrze zamknięte są pilastrami i wieńczone segmentem gzymsu, kiedyś zakończonym trójkątnymi naczółkami.
Willa starosty
Na zachodniej stronie głównego gmachu znajduje się willa landrata, która pierwotnie była budynkiem wolnostojącym. W wyniku połączenia obu obiektów w 1962 roku za pomocą łącznika, obecnie tworzą one jedną całość. Budowla willi ma kształt prostokąta, a wyróżniają ją kwadratowy podcień od południa oraz eliptyczna weranda (również znana jako loggia) od strony północnej. Cztery spady dachu sprawiają, że bryła budynku jest zwarta, a dodatkowo urozmaicona jest przez półkoliście zwieńczone wystawki, a całość pokrywa dachówka ceramiczna.
Front budynku charakteryzuje się podcieniem podjazdu, który wsparty jest na kwadratowych słupach i zwieńczony balkonem, tworząc zachęcający wstęp. Elewacja willi jest wykonana w partii cokołu z ciosów granitowych. Niestety, podczas niekorzystnych modernizacji powojennych, budynek pozbawiono sztukaterii, pozostawiając jedynie skromne podziały lizenowe oraz profilowany gzyms wieńczący.
Okna piwnic zostały zaprojektowane w kształcie półkolistym, natomiast okna wyżej mają prostokątny kształt, kiedyś z drewnianymi okiennicami. Najważniejszym elementem jest podcieniowy podjazd, który z szerokimi arkadami kryje półkoliście zamknięte wejście główne, ujęte profilowaną opaską, co daje efekt elegancji i funkcjonalności tego miejsca.
Historia powstania
Geneza
Zanim powstał charakterystyczny budynek oraz willa, teren, na którym się znajdują, był w XVII wieku miejscem pochówku, związanym z kościołem szpitalnym Świętego Ducha. Dowodem na to są zauważone w czasie budowy znaczne ilości ludzkich kości, które złożono następnie w wspólnym grobie usytuowanym w ogrodzie starostwa. Po zlikwidowaniu świątyni obszar ten przez długi czas pozostawał w stanie zaniedbania i nie był użytkowany. W 1848 roku parcelę zakupił Ksawery Stelmachowski, wrzesiński budowniczy, który rozpoczął działalność składu materiałów budowlanych. Dwa lata później, w 1850 roku, część dawnych gruntów cmentarnych została nabyta z zamiarem wybudowania siedziby lokalnych władz powiatowych – powiat wrzesiński został bowiem utworzony już w 1818 roku. W 1911 roku dokupiono pozostałe tereny, które przeznaczone były na budowę willi landrata.
Okres powojenny
Do roku 1945 oba obiekty pełniły swoje pierwotne funkcje – znajdowało się w nich Starostwo Powiatowe oraz mieszkanie starosty. Po zakończeniu II wojny światowej budynki były wielokrotnie remontowane i modernizowane. W 1970 roku parter willi został przekształcony w pałac ślubów, a także zaczęły działać tutaj biura Urzędu Miasta i Gminy. Budynek starostwa od 1975 roku funkcjonował jako siedziba Urzędu Miasta i Gminy. W wyniku reaktywacji powiatu wrzesińskiego w 1999 roku, budynek ten przywrócił swoją pierwotną funkcję, odzwierciedlając ważną rolę, jaką odgrywa w administracji lokalnej.
Przypisy
- Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30.09.2024 r. [dostęp 16.04.2014 r.]
Pozostałe obiekty w kategorii "Instytucje i organizacje rządowe":
Budynek urzędu celnego we Wrześni | Gmach sądu we Wrześni | Ratusz we WrześniOceń: Budynek Starostwa Powiatowego we Wrześni